Voor de beste ervaring schakelt u JavaScript in en gebruikt u een moderne browser!
Je gebruikt een niet-ondersteunde browser. Deze site kan er anders uitzien dan je verwacht.

Individualisering wordt meestal in verband gebracht met individuele vrijheid en afnemende groepsdruk. Toch heeft individualisering in Nederland vooral tot groepsvorming geleid. Dat staat in het proefschrift dat Bram Mellink op woensdag 22 mei verdedigt aan de Universiteit van Amsterdam.

Mellink onderzocht debatten over de inrichting van het Nederlandse onderwijs sinds 1945. Hij constateert dat Nederlandse onderwijsorganisaties steeds sterker probeerden om kinderen tot vrije, zelfstandige burgers op te voeden. Met hun gezamenlijke strijd voor individualisering tuigden zij echter onbedoeld een hechte groepscultuur op.

Tolerantie leidde tot aanpassingsdrang

Op basis van zijn onderzoek stelt Mellink dat de geïndividualiseerde groepscultuur in het Nederlandse onderwijs protestanten, katholieken en openbaren met elkaar verbond. Sinds de jaren vijftig werden de tegenstellingen tussen openbaar en bijzonder onderwijs hierdoor minder scherp. Toch leverde de gezamenlijke inzet voor individualisering niet per se meer persoonlijke vrijheid op. Niet ieder kind kreeg de mogelijkheid te ‘worden wie je bent’. Vooral nieuwkomers vielen volgens Mellink buiten de boot: ‘Onder de noemer van tolerantie, vrijheid en zelfstandigheid vielen migranten ten prooi aan leraren en onderwijsbestuurders die hen maanden tot aanpassing aan individualiseringswaarden. Het emancipatieproces van nieuwkomers was pas voltooid als zij de waarden van vrijheid, zelfstandigheid en ruimdenkendheid omarmden, als ze werden zoals wij.’

Geïndividualiseerde groepsdruk

Volgens Mellink was het geen afzijdigheid en onverschilligheid, maar juist de betrokkenheid van Nederlanders bij de opvoeding van migranten tot ‘zelfstandige’ individuen, die hun integratie uiteindelijk belemmerde. Kan een geïndividualiseerde samenleving haar eigen groepsdruk aanvechten? Mellink meent van wel: ‘Als de geïndividualiseerde samenleving haar eigen groepsdruk wil aanvechten, kan dat vanuit het besef dat wij niet de vrije individuen zijn die wij menen te zijn. (...) Het besef dat ieder mens individu én groepsdier is, waardoor een vrije samenleving groepsgewijze inspanningen vergt, biedt een vruchtbaarder basis voor debat dan ongefundeerde individualiseringsdrang.’

Promotiedetails

Dhr. A.G.M. Mellink: Worden zoals wij. Onderwijs en de opkomst van de geïndividualiseerde samenleving sinds 1945. Promotor is dhr. prof. dr. J. C. Kennedy. Co-promotor is mw. dr. P.C.M. Bakker (RUG).

De handelseditie van het proefschrift verschijnt in het eerste kwartaal van 2014 bij uitgeverij de Wereldbibliotheek.

Tijd en locatie

De promotieplechtigheid vindt plaats op woensdag 22 mei om 14.00 uur. Locatie: Agnietenkapel, Oudezijds Voorburgwal 231, Amsterdam.