De geportretteerden op het topstuk Een burgemeester van Delft en zijn dochter (1655) van Jan Steen, dat het Rijksmuseum in 2004 verwierf, blijken niet de burgemeester van Delft en zijn dochter te zijn. Dit is recentelijk ontdekt door UvA-hoogleraren Frans Grijzenhout en Niek van Sas. Het onderzoek leverde een aantal verrassende resultaten op, waarbij Grijzenhout en Van Sas de ware identiteit van de man en het meisje konden vaststellen. Het Rijksmuseum wijdt, van 22 december t/m 6 maart 2007, een kleine expositie in de Philipsvleugel aan de resultaten van het onderzoek.

Het schilderij Een burgemeester van Delft en zijn dochter - de duurste aankoop uit de geschiedenis van het Rijksmuseum - is uitgegroeid tot een van de lievelingen van het publiek. Hoewel de titel anders doet vermoeden, bestond al meer dan honderd jaar twijfel over de identificatie van de op het schilderij afgebeelde personen. Voor prof. dr. Frans Grijzenhout, hoogleraar Cultureel erfgoed, restauratie en conservering, en prof. dr. Niek van Sas, hoogleraar Geschiedenis na 1750, gaf dit aanleiding voor nader onderzoek. De resultaten van dit onderzoek zijn gepubliceerd en uitgegeven door het Rijksmuseum en Nieuw Amsterdam Uitgevers.

Het onderzoek

Grijzenhout en Van Sas ontdekten dat Jan Steen meestal mensen uit zijn eigen omgeving als model gebruikte voor zijn schilderijen. Uit het onderzoek is nu gebleken dat maar één persoon in aanmerking komt als model voor het schilderij: de korenhandelaar Adolf Croeser (ca. 1612-1668). Adolf Croeser woonde schuin tegenover Steen aan de Oude Delft en kreeg vijf kinderen bij zijn eerste vrouw, waarvan alleen het meisje Catharina overleefde. Zij werd op 13 juli 1642 gedoopt in de Oude Kerk van Delft, de kerk die in de achtergrond van het schilderij te zien is. In 1655, het jaar dat Jan Steen het schilderij vervaardigde, werd zij dus dertien jaar, wat goed kan kloppen met de leeftijd van het meisje op het schilderij.

Dankzij onderzoek in het Gemeentearchief Delft konden Grijzenhout en Van Sas zich een goed beeld vormen van het leven van Adolf Croeser en zijn dochter. Bovendien vonden zij het testament van de twaalfjarige Catharina Croeser. Dit 350 jaar oude testament, met de onvaste handtekening van het meisje, wordt ook getoond op de presentatie in het Rijksmuseum. De onderzoekers komen tot slot tot de conclusie dat het heel goed mogelijk is dat korenhandelaar Croeser leverancier is geweest van Steens brouwerij. Burgemeester van Delft is hij echter nooit geweest.

Een burger van Delft

In Steens topstuk komt de geschiedenis van Adolf Croeser en zijn dochter Catharina op een bijzondere manier tot leven. Zo herinnert het bloemstilleven in de glazen vaas links in de vensterbank vermoedelijk aan de broosheid van het leven in het algemeen en de dood van Croesers eerste vrouw in het bijzonder. Of Croeser in werkelijkheid oog had voor de minder bedeelden in de stad Delft, zoals Steens schilderij lijkt te suggereren, weten we niet. Het lijkt erop dat Steen Adolf Croeser heeft willen portretteren als middelpunt van zijn wereld, tussen huis, stad en kerk, als zorgzaam vader, deugdzaam christen en eerzaam ‘burger van Delft’.

Presentatie ‘De ontdekking: De burger van Delft van Jan Steen’

De presentatie is te zien van 22 december t/m 6 maart 2006. Naast het schilderij, zijn nog twee schilderijen van Jan Steen uit de collectie van het Rijksmuseum te zien, Bakker Oostwaard en zijn vrouw en De dansles van de kat. Tevens worden archiefstukken getoond, waaronder het testament van het meisje en de doopinschrijving.

Gegevens publicatie

De publicatie De burger van Delft. Een schilderij van Jan Steen van Frans Grijzenhout en Niek van Sas wordt uitgegeven door Rijksmuseum Amsterdam en Nieuw Amsterdam Uitgevers.
Paperback, 128 pagina’s, 15 x 21,5 cm
Prijs: € 19,95
ISBN 978 90 8689 0187 (Nederlandse editie)
ISBN 978 90 8689 0217 (Engelse editie, verkrijgbaar vanaf 1 februari)

Journalisten kunnen voor meer informatie contact opnemen met Elles Kamphuis (Pers & Publiciteit, Rijksmuseum), e-mail: pressoffice@rijksmuseum.nl.