Archeologie

Gepubliceerd op 2 december 2008

Stad en platteland: de dynamische symbiose

De expansie van het hertogdom Brabant, een van de machtigste laatmiddeleeuwse vorstendommen in de Lage Landen, is dikwijls verklaard als een politiek en militair proces. Als gevolg van deze expansie groeide Brabant uit tot een complex geheel waarbinnen verschillende ecologische zones waren geïntegreerd. De hertogen van Brabant hebben wellicht deze ecologische diversiteit gepercipieerd en haar gebruikt om hun macht op te bouwen. Wellicht hebben zij ook economische doelen, naast de politieke en militaire, nagestreefd, bijvoorbeeld om de positie van de steden in het hart van het hertogdom (Leuven, Brussel) te verbeteren. Daartoe zouden de hertogen nieuwe gebieden aan hun territorium hebben kunnen toevoegen waaruit belangrijke goederen als graan en wol kunnen zijn betrokken. Het stichten van nieuwe steden zowel in het noordelijke als zuidelijke deel van het hertogdom kunnen belangrijke elementen in deze ontwikkeling zijn geweest.

In de historiografie van de stedelijke ontwikkeling heeft lang de traditionele gedachte geleefd dat het platteland conservatief en inert is in vergelijking tot de dynamiek en het innovatieve karakter van de stedelijke samenleving. Deze gedachte leefde met name ten aanzien van de zandgronden van oost en zuid Nederland, waar modernisering en innovatie nauwelijks plaatsvonden in tegenstelling tot bij voorbeeld in west Nederland waar specialisatie op het platteland mede bijdroeg aan het succes van de Gouden Eeuw.

Hoewel de gedachte van het inerte platteland in de studie van stad-platteland relaties al min of meer is verlaten zal in dit onderzoek nog meer dan dat al het geval is, mede onder invloed van de inbreng van de archeologie, deze traditionele gedachte kritisch onder de loep worden genomen.

Dit gebeurt vanuit de grondgedachte dat er geen hiërarchische relatie tussen stad (de superieure partij) en platteland (de mindere partij) is maar dat zij zich in een symbiotische relatie ontwikkelen. Wij proberen aldus bij te dragen aan een herijking van het onderzoek van de relaties tussen stad en platteland in een interdisciplinaire en innovatieve wijze.

Doelstellingen project

De studie van de ontwikkeling van 's-Hertogenbosch (als belangrijk centrum in het noorden van het hertogdom) in relatie tot de ontwikkeling van Eindhoven (en secundair centrum in het Hertogdom);
De studie van de symbiotische socio-economische relaties tussen stad en platteland in de Meierij van 's-Hertogenbosch;
De studie van veranderende groepsculturen in stad en platteland in 's-Hertogenbosch.

Deelprogramma's

De analyse van de opkomst en groei van Eindhoven vanaf haar stichting (c. 1230) tot in de 16de eeuw;
Op zoek naar de middeleeuwse industriële revolutie? Materiële cultuur en goederenstromen tussen stad en platteland in de Meierij van 's-Hertogenbosch (13de-16de eeuw);
Veranderende groepsculturen in stad en platteland van de Meierij van 's-Hertogenbosch (13de-16de eeuw);
De veranderende rollen van de aristocratie in de Meierij van 's-Hertogenbosch in relatie tot stadsontwikkeling en hertogelijke politiek.

Participerende instellingen

Nederlandse Organisatie voor het Wetenschappelijk Onderzoek (NWO-programma Urbanisatie en Stadscultuur. Stadsontwikkeling en Stedelijkheid in Nederland);
Universiteit van Amsterdam (Faculteit Geesteswetenschappen, Amsterdams Archeologisch Centrum);
Universiteit van Tilburg (Faculteit Sociale Wetenschappen);
Universiteit van Antwerpen (Centrum voor Stadsgeschiedenis);
Gemeente Eindhoven (Archeologisch Centrum Eindhoven).

Aan het project werken Prof. Dr. A.-J.A Bijsterveld, Dr. A.M.J.H. Huijbers, Drs. M. Craane, Prof. Dr. P.K.A. Stabel, Prof. Dr. B.J.M. Blondé, Drs. N. Arts, Prof. Dr. F.C.W.J. Theuws.

Bron: Amsterdams Archeologisch Centrum (AAC)